Jak działa system kaucyjny? Kilka zasad, które warto znać
Na sklepowych półkach coraz częściej można zauważyć opakowania oznaczone logo systemu kaucyjnego. To znak, że wraz z zakupem napoju pobierana jest kaucja, którą można odzyskać po zwrocie pustego opakowania. W praktyce mechanizm jest prosty, choć wokół niego wciąż pojawiają się pytania dotyczące zasad działania i rodzajów opakowań objętych systemem.
System kaucyjny funkcjonuje w Polsce od 1 października 2025 roku. Jego celem jest zwiększenie poziomu selektywnej zbiórki opakowań oraz zapewnienie, że wartościowe surowce wrócą do obiegu zamiast trafiać do odpadów zmieszanych lub do środowiska.
Kaucja przy zakupie, zwrot przy oddaniu opakowania
Kaucja jest pobierana w momencie zakupu napoju w opakowaniu oznaczonym symbolem systemu. Zwrot środków następuje przy oddaniu pustego opakowania do punktu zbiórki.
Istotna zmiana dla konsumentów polega na tym, że odzyskanie kaucji nie wymaga okazania paragonu. Liczy się samo opakowanie spełniające wymagania systemu i odpowiednio oznakowane.
W systemie znajdują się:
- jednorazowe butelki z tworzyw sztucznych o pojemności do 3 litrów – kaucja 0,50 zł,
- metalowe puszki o pojemności do 1 litra – kaucja 0,50 zł,
- szklane butelki wielokrotnego użytku o pojemności do 1,5 litra – kaucja 1 zł.
Gdzie można oddać opakowania?
Punkty zwrotu funkcjonują w placówkach handlowych objętych systemem. Większe sklepy mają obowiązek przyjmowania opakowań kaucyjnych, natomiast mniejsze mogą przystąpić do systemu dobrowolnie.
W praktyce oznacza to stale rosnącą sieć miejsc, w których można odzyskać kaucję. Przepisy przewidują również możliwość tworzenia dodatkowych punktów zbiórki poza tradycyjnym handlem, co ma zwiększać dostępność systemu dla mieszkańców poszczególnych gmin.
Dlaczego nie należy zgniatać opakowań?
Choć wiele osób odruchowo zgniata puste butelki i puszki przed wyrzuceniem, w przypadku opakowań kaucyjnych warto postąpić inaczej. Automaty przyjmujące opakowania identyfikują je na podstawie oznaczeń i kształtu. Mocno zgniecione opakowanie może nie zostać prawidłowo rozpoznane.
Przed zwrotem należy więc pamiętać o kilku prostych zasadach: opakowanie powinno być puste, posiadać czytelne oznaczenie systemu oraz zachować formę umożliwiającą jego identyfikację.
Korzyści, które widać poza sklepem
System kaucyjny został wprowadzony przede wszystkim po to, aby zwiększyć poziom zbiórki opakowań i recyklingu surowców. Mniej porzuconych butelek i puszek w lasach, parkach czy nad wodą to najbardziej widoczny efekt, ale nie jedyny.
Z punktu widzenia gospodarki obiegu zamkniętego istotne jest również odzyskiwanie wysokiej jakości materiałów, które mogą zostać wykorzystane do produkcji kolejnych opakowań. Dotyczy to zarówno tworzyw sztucznych, jak i aluminium czy szkła wielokrotnego użytku.
System kaucyjny jest także odpowiedzią na europejskie wymagania dotyczące selektywnej zbiórki opakowań oraz zwiększania udziału materiałów pochodzących z recyklingu w nowych produktach. Dla konsumentów oznacza to prosty mechanizm odzyskania kaucji, a dla całego rynku – stopniowe budowanie bardziej zamkniętego obiegu surowców.