Co słychać w parkach narodowych? O sile dźwięków natury w codziennym kontakcie z przyrodą

Dźwięki, które mają znaczenie 

Nie trzeba jechać daleko, by doświadczyć natury. Wystarczy otworzyć okno, wyjść na podwórko albo po prostu... posłuchać. Ćwierkanie wróbli, delikatne poruszenia traw czy bzyczenie owadów to dźwięki, które towarzyszą nam nawet w mieście – trzeba tylko nauczyć się je zauważać. 

W codziennym zabieganiu łatwo traktować je jak tło. Tymczasem świadome słuchanie przyrody może być krótkim, dostępnym ćwiczeniem uważności. Droga do pracy, spacer, odpoczynek w parku czy chwila przy otwartym oknie to dobra okazja, aby zatrzymać się na moment i zadać sobie proste pytania: „Co właśnie słyszę?”, „Skąd dochodzi ten dźwięk?” i „Co możemy zrobić, żeby takich dźwięków nie zabrakło?”. 

– Dźwięki natury to jeden z najcenniejszych darów, jakie możemy sobie zaoferować – autentyczne, różnorodne i pełne subtelnych niuansów, których nie zastąpi żaden cyfrowy bodziec – mówi Anna Weber, współtwórczyni Pomelody, ekspertka programu Kubusiowi Przyjaciele Natury, realizowanego przez Grupę Maspex. – Muzyka i naturalne brzmienia uczą uważności, a to pierwszy krok do budowania relacji z otaczającym światem. Edukacja ekologiczna jest najskuteczniejsza, gdy opiera się na emocjach i doświadczeniu. Dzięki świadomemu słuchaniu mamy szansę odkryć, jak wiele może powiedzieć przyroda – nawet w środku miasta. To otwiera drogę do większej wrażliwości, ciekawości i chęci ochrony tego, co ciche, kruche i piękne. 

Naukowo potwierdzony sposób na lepsze samopoczucie 

Wpływ naturalnych dźwięków na organizm człowieka potwierdzają badania naukowe. Eksperyment przeprowadzony przez South Western Railway i analizowany przez prof. Charlesa Spence’a z Uniwersytetu Oksfordzkiego pokazał, że osoby słuchające naturalnych odgłosów – takich jak ptasie śpiewy czy szum wodospadu – doświadczyły 35% redukcji stresu i 32% spadku nerwowości w porównaniu z tymi, którzy słuchali muzyki lub podcastów.[1] 

Inne badania dowodzą, że odgłosy przyrody mogą obniżać poziom kortyzolu, czyli hormonu stresu, regulować tętno i ciśnienie krwi oraz poprawiać ogólne samopoczucie psychiczne.[2] Dlatego warto jak najczęściej „zanurzać się” w naturze i słuchać jej świadomie – także podczas codziennych czynności. 

Jak zacząć? Najprościej od kilku minut dziennie. Wybierz miejsce, w którym możesz na chwilę zwolnić: balkon, park, ogród, leśną ścieżkę albo spokojniejszy fragment miasta. Odłóż telefon, zamknij oczy lub skieruj wzrok w jeden punkt i spróbuj nazwać dźwięki, które do Ciebie docierają. Taka krótka praktyka nie wymaga przygotowania, a może pomóc lepiej odpocząć i uważniej zauważać otoczenie. 

Parki Narodowe: jak dźwięki natury wspierają edukację ekologiczną 

Europejski Dzień Parków Narodowych, obchodzony 24 maja, przypomina o znaczeniu chronionych obszarów przyrodniczych. To jednak temat aktualny przez cały rok – zwłaszcza wtedy, gdy szukamy sposobów na odpoczynek, wyciszenie i bardziej świadomy kontakt z naturą. Parki narodowe są miejscami, w których przyroda przemawia najgłośniej – zarówno dosłownie, jak i symbolicznie. Choć zwykle skupiamy się na ich walorach wizualnych, warto zwrócić uwagę na inny, często niedoceniany aspekt: dźwięki natury. 

Rechot żab w stawie, rytmiczne stukanie dzięcioła, ciche szelesty jeża wśród liści czy nocne pohukiwanie sowy składają się na niezwykłą symfonię natury, która potrafi poruszyć równie mocno jak najpiękniejsze widoki. Dla dorosłego odbiorcy taka wycieczka może być nie tylko formą odpoczynku, ale też praktyczną lekcją ekologii: pokazuje, jak wiele zależy od równowagi ekosystemów i dlaczego ochrona przyrody ma znaczenie w codziennym życiu. 

Polska może poszczycić się 23 parkami narodowymi, które obejmują blisko 1% powierzchni kraju.[3] Najstarszym z nich jest Białowieski Park Narodowy, założony w 1932 roku – miejsce, gdzie można doświadczyć lasów pierwotnych w niemal nienaruszonej formie i spotkać największą populację żubrów w Europie.[4] Tatrzański Park Narodowy zachwyca nie tylko majestatycznymi szczytami, ale również największym zróżnicowaniem wysokościowym spośród polskich parków.[5] Z kolei Słowiński Park Narodowy to jedyne miejsce w Polsce, gdzie można zobaczyć wędrujące wydmy przypominające pustynny krajobraz.[6] 

– W dobie hałasu, miejskiego zgiełku i dźwięków cyfrowych warto przypomnieć sobie, że cisza też może brzmieć pięknie – jeśli wiemy, czego słuchać. Wycieczka do parku narodowego może być nie tylko świetną formą spędzenia czasu, ale też żywą lekcją ekologii, podczas której można zobaczyć, usłyszeć i poczuć, dlaczego warto chronić naturę – podkreśla Anna Weber. 

Hałas komunikacyjny i przemysłowy nie szkodzi tylko ludziom – zakłóca też funkcjonowanie przyrody. Może wpływać na zachowania zwierząt, utrudniać im komunikację, a nawet zmniejszać bioróżnorodność. Dlatego edukacja ekologiczna dorosłych powinna obejmować nie tylko rozpoznawanie dźwięków natury, ale również budowanie świadomości, jak nasze codzienne wybory wpływają na środowisko akustyczne wokół nas. 

_ 

Źródła 

[1] https://www.theguardian.com/travel/article/2024/aug/29/study-birdsong-natural-sounds-ease-commuter-stress 

[2] https://silvotherapy.co.uk/articles/why-are-nature-sounds-so-relaxing 

[3] https://stat.gov.pl/portal-edukacyjny/polskie-parki-narodowe-wystawa/ 

[4] https://bpn.gov.pl/bialowieski-park-narodowy 

[5] https://visitmalopolska.pl/obiekt/-/poi/tatrzanski-park-narodowy?inheritRedirect=true 

[6] https://www.leba.info.pl/atrakcje/ruchome-wydmy